به گزارش ايسنا، رنجبريان در ميزگرد بررسي قضاياي غيرانساني اخير در غزه از نظر حقوق بشردوستانه‌ي‌ بين‌المللي كه در كميسيون حقوق بشر اسلامي برگزار شد، در پاسخ به اين سوال كه ارزيابي شما از توجيهات اسراييل براي شروع حمله به غزه از نظر حقوق بين‌الملل چيست؟ عنوان كرد: آتش‌بس چند ماهه‌اي بين نيروهاي حماس و اسراييل از حدود 7 ماه پيش تا ماه آبان برقرار بود تا اين آتش‌بس نسبي و شكننده به دليل پرتاب چند موشك از غزه به جنوب اسراييل شكسته مي‌شود و در 40 روز گذشته اسراييل به گمان خود با اين حملات به حمله‌ي نخست نيروهاي غزه پاسخ مي‌دهد.

وي ادامه داد: به دنبال آن چون پرتاب موشك در روزهاي گذشته به صورت محدود تكرار مي‌شود اسراييل به اين توجيه دست مي‌زند و اين حمله به صورت عمده‌ با ورود مجدد نيروهاي اسراييل از طريق زمين به خاك غزه تكميل خواهد شد. سه سال پيش اسراييل از غزه كامل خارج شده بود و از دو سال پيش به اين طرف به دنبال تحولات داخلي فلسطين، غزه در كنترل نيروهاي حماس است و اين به صورت مستمسك اسراييل براي حمله‌ي اخير به غزه است و اين حملات را به عنوان پاسخ به نقض آتش‌بس اسراييل مي‌داند.

رنجبريان در پاسخ به اين سوال كه استمرار حملات اسراييل هم توجيهاتي داشته در اين زمينه ارزيابي شما نسبت به ابعاد مختلف حملات اسراييل چيست؟ عنوان كرد: دو ديدگاه در فلسطين نسبت به اسراييل وجود دارد ديدگاه اول مربوط به نيروي خودگردان فلسطين است كه هدف آن صلح با اسراييل است . ديدگاه ديگر از طرف گروه‌هايي مثل حماس و خود حماس مطرح مي‌شود كه در انديشه‌ي جنگ و نابود كردن اسراييل هستند به همين دليل اسراييل معتقد است اين بار بايد ضرب شصتي به حماس نشان دهد كه امنيت اسراييل را تضمين كند.

حمله مستقيم به غيرنظاميان ممنوع است

وي افزود: طبق قاعده‌ي كلي اينجا اسراييل وظيفه دارد بين هدف نظامي و شخص نظامي و هدف غيرنظامي و شخص غيرنظامي تفكيك قائل شود پس حمله مستقيم به غيرنظاميان ممنوع است؛ در اوضاع و احوال فعلي با توجه به نوع جنگ‌ها در طي اين چند دهه اين احتمال را مي‌توان در نظر گرفت كه در مواردي نتوان به اين سادگي اصل تفكيك را رعايت كرد. بايد ديد با توجه به اين‌كه ممكن است در مناطق متراكم كه هدف و اشخاص نظامي در نزديكي اهداف و اشخاص غيرنظامي هستند تا چه حد مي‌توان رعايت اصل تفكيك را كرد. اسراييل معتقد است كه اين كار را مي‌كند و اين حملاتش متوجه حماس بوده است.

رنجبريان در ادامه عنوان كرد:‌ حقوق بشردوستانه براي رعايت حال غيرنظاميان تعهدات اضافي در وهله‌ي اول بر دوش طرفين متخاصم مي‌گذارد در وهله‌ي دوم رعايت همه‌ي احتياطات ممكن را مي‌كند تا ميزان خسارت به حداقل ممكن برسد و تناسب رعايت شود.

اين مدرس حقوق دانشگاه تهران با بيان اينكه رويه‌ي گذشته‌ي اسراييل نشان مي‌دهد كه چندان رعايت اصول احتياط و تناسب را نمي‌كند، افزود: تناسب به اين معناست كه اگر حمله به هدف نظامي حتما لازم باشد و به صورت حتم و مستقيم براي طرف متخاصم مزيت اضافي به بار آورد ولي براي غيرنظامي‌ها موجب آثاري شود طرفي كه مي‌خواهد حمله كند بايد ميان مزيت نظامي و آثار جمعي احتمالي ناشي از حمله تناسب برقرار كند و در صورتي كه احتمال دهد كه اين حمله موجب صدمات شديدي به افراد غيرنظامي شود كه بر مزيت نظامي مي‌چربد از انجام چنين حمله‌اي خودداري مي‌كند.

حمله بايد برابري كند

تناسبي ميان هدف اسراييل و تلفات نيست

وي ادامه داد: ‌همه‌ي مراجع رسمي بين المللي از جمله دبير كل سازمان ملل، ‌نهادهاي حقوق بشري و سران برخي دولت‌ها استفاده بيش از حد از خشونت را به نحوي كه اين تناسب را بر هم زده و موجب تلفات خارج از انتظار شده است را محكوم مي‌كنند و عدم رعايت همين قوانين و همچنين موارد مشابه در دوره‌هاي گذشته غيرمنطبق با حقوق بين الملل بشردوستانه تشخيص داده شده زيرا تناسبي ميان هدف اسراييل و تلفات نيست و حتي اگر اسراييل در مقام دفاع از خود و پاسخ به حملات نيروهاي حماس باشد در اين جا هم به صورت كلي حمله بايد برابري كند.

اين مدرس حقوق دانشگاه تهران در ادامه گفت: متاسفانه اطلاع ندارم كه اسراييل راست مي‌گويد يا دروغ ولي ادعايش اين است كه هدف‌ها به نظاميان برخورد مي‌كند سران دولت‌هاي بعضا برخي از رهبران اروپايي و كشورهاي اسلامي حملات اسراييل را متناسب با حمله پيشيني كه نيروهاي حماس انجام داده‌اند نمي‌بينند ولي اسراييل چنين اعتقادي ندارد؛ قصد اسراييل دست كم در نوبت اخير چنانكه ظاهر امور نشان مي‌دهد نابود كردن حماس و از كار انداختن حماس در غزه به منظور تضمين هميشگي امنيت براي اسراييل است.

رنجبريان با بيان اينكه مشكلي كه ما در داخل ايران داريم اين است كه در اين گونه موارد به صورت كلي اظهارنظر مي‌كنيم، فزود: اقدامات مثبت و واكنش‌هاي به جاي مراجع بين المللي نسبت به اعمال مغاير با حقوق بين الملل اسراييل، به قدر كافي مورد توجه قرار نمي‌گيرد.

وي با بيان اينكه خشت اول ماجراي فلسطين كج گذاشته شد، افزود: در سال 1948 همراه با ظلم و ستم به طرف فلسطيني دولت اسراييل تشكيل مي‌شود و از آن طرف يك مساله‌ي عمده‌ي بين المللي به ويژه پس از 1967 و اشغال كرانه‌ي باختري و نوار غزه در مرجع بين المللي مطرح بوده و هميشه اركان مختلف سازمان ملل در پي چاره جويي آن بودند ولي چون بنا كج گذاشته شد خيلي كارساز نبود.

اين مدرس حقوق دانشگاه تهران با بيان اينكه شايد نسبت به كمتر مساله‌اي مانند فلسطين تا اين ميزان حساسيت و واكنش بين المللي وجود داشته باشد، عنوان كرد: در داخل هميشه تعبير به سكوت جامعه‌ي بين المللي مي‌شود و اين واقعيت ندارد. مناسب مي‌دانم با توجه به سابقه‌ي چند هفته‌ي اخير بگويم وقتي محاصره‌ي غزه از چند هفته‌ي پيش كامل مي‌شود، جز ميزان اندكي سوخت به غزه چيزي نمي‌رسد، كمبود توليد برق پيش مي‌آيد، راه امدادرساني سازمان‌هاي بين المللي به خصوص كميته‌ي صليب سرخ سد مي‌شود و وضعيت زندگي در غزه بغرنج مي‌شود دبير كل سازمان ملل متحد دو بار اعمال اسراييل را محكوم مي‌كند همچنين معاون او نيز اعمال اسراييل را محكوم مي‌كند.

رنجبريان افزود: در جلسه‌ي 3 دسامبر 1998 اوايل ماه جاري ميلادي جلسه‌ي شوراي امنيت تشكيل مي‌شود به اين دليل كه ليبي يك كشتي براي رساندن كمك‌هايي به غزه ارسال مي‌كند و كشتي به ساحل غزه نزديك مي‌شود اما نيروهاي مستقر در ساحل كشتي را بر مي‌گردانند ليبي تشكيل جلسه‌ شوراي امنيت را مي‌كند بحث‌هاي مفصلي انجام مي‌شود و نمايندگان دولت‌هاي داراي حق وتو صحبت مي‌كنند اما با وجود وخامت اوضاع در غزه شوراي امنيت هيچ توجهي به موضوع نمي‌كند و حتي به بيانيه‌اي براي دعوت طرف‌ها براي خاتمه دادن به اين وضع اقدام نمي‌كند.

وي افزود: در جلسه‌اي كه دو روز پيش به دنبال حملات اخير تشكيل شد باز هم مذاكراتي انجام ‌شد كه در پايان جلسه رييس شوراي امنيت نه در مقام صدور بيانيه‌اي كه بار حقوق بيشتري داشته باشد بلكه در مقام صدور بيانيه‌يي مطبوعاتي به صورت كلي موضع هميشگي شوراي امنيت را كه دعوت طرفين به مذاكره،‌محكوم كردن خشونت‌ها به صورت خنثي و فاقد اثر اجرايي لازم است، اعلام مي‌كند. در حالي كه اوضاع در چند روز گذشته در فلسطين بحراني بوده است و حتي از ديد كساني كه در محل حضور دارند بي‌سابقه به نظر مي‌آيد.

وي خاطرنشان كرد: شايد كساني كه از موضع سياسي به تحليل قطعنامه مي‌پردازند تا اندازه‌اي حق داشته باشند به شوراي امنيت انتقاد كنند و اين بيانيه‌ها را شاهد جنبه‌ي الزام‌آوري توصيف كنند. بنده از اين جهت با آنها هم‌عقيده‌ام و معتقدم در اين مرحله آن طور كه لازم است به وظيفه‌ي خود عمل نمي‌كند.

دولت‌ها بايد اقداماتي كنند تا اسراييل حقوق بين المللي بشردوستانه را رعايت كند

رنجبريان درباره‌ي تكليف ديگر دولت‌ها براي جلوگيري از ادامه‌ي وضعيت در غزه عنوان كرد: كمابيش امروز جا افتاده است كه ديوان بين المللي دادگستري اين گونه تعهدات را بر عهده دارد و ديگر دولت‌ها بايد اقداماتي كنند تا اسراييل حقوق بين المللي بشردوستانه را رعايت كند.

اين مدرس حقوق دانشگاه تهران با اشاره به دو ديدگاه نسبت به موجوديت اسراييل اظهار كرد: موضع عمومي بسياري از كشورهاي عربي به اين سمت ميل كرده است كه بايد با اسراييل صلح كنند اما موضع شوراي امنيت غير از موضع سازمان كنفرانس اسلامي است . كشورهاي عضو كنفرانس اسلامي چنين اختياري از نظر بين المللي ندارند .بسته به اوضاع و احوالي كه شاهد آن هستيم اين موضوع در دستور شوراي امنيت قرار دارد و اين طور بي‌اعتنايي به عدم اقدام موثر به اين دليل قابل سرزنش است كه شوراي امنيت از ديدگاه حقوقي به اين وظيفه به ظاهر عمل نمي‌كند.

دولت‌هاي غربي وظيفه‌ بيشتري نسبت به اسراييل دارند

رنجبريان با اشاره به تفاوت بين دولت‌هاي موثر در صحنه‌ي بين المللي خاطرنشان كرد: كشورهاي غربي كه بر اسراييل نفوذ دارند و همكار و شريك او هستند و گزارشگر ويژه‌ي سازمان ملل در فلسطين تاكيد مي‌كند كه دولت‌هاي غربي كه دولت‌هاي دموكراتيك هستند وظيفه‌ بيشتري نسبت به اسراييل دارند، اينها بايد اقداماتي كنند تا اسراييل به اين صورت عمل نكند و راه‌هايي كه موثر است را به كار گيرند ايشان معتقد است كه فلسطين همچون يك آوردگاه است كه اگر حقوق بشردوستانه در آن حاكم شد و عملكرد اسراييل با حقوق بشردوستانه سازگار شد مي‌توان انتظار داشت حقوق بشر در ساير نقاط هم پيش برود.

دولت‌هاي حامي دموكراسي بايد اقدامات موثري انجام دهند

وي ادامه داد:‌دولت‌هاي حامي دموكراسي بايد اقدامات موثري انجام دهند از اين لحاظ مي‌توان گفت ‌آن طور كه انتظار است عملكرد مناسبي از آنها ديده نمي‌شود به همين دليل است كه اسراييل جري‌تر شده است و ابايي از اين ندارد كه حمام خون راه بيندازد و به خواسته‌ي خود از اين طريق برسد.

رنجبريان در پاسخ به سوالي در زمينه‌ي راهكارهاي موجود براي پايان دادن به اين وضعيت با قرائت حكايتي از سعدي اظهار كرد: ظلم بي‌پاسخ نمي‌ماند و اين جنايات فراموش نمي‌شود ممكن است در حال حاضر اقدام موثري نشود ولي آينده آن را فراموش نخواهد كرد.

وي با مثبت ارزيابي كردن محكوميت‌هايي كه نهادهاي مختلف در خصوص جنايات غزه داشته‌اند، عنوان كرد: بايد بيش از آنچه كه تا كنون انجام شده كاري شود و اين در وضعيت پيچيده‌ي فلسطين معلوم نيست چقدر شدني باشد؛ مجموعه‌اي از اقدامات قابل تصور است همچنان كه سخنرانان ديگر به آن اشاره كردند.

يكي از تكاليف اصلي متوجه شوراي امنيت است

اين استاد حقوق دانشگاه تهران با بيان اينكه يكي از تكاليف اصلي متوجه شوراي امنيت است، اظهار كرد: بايد براي تشكيل اين جلسه تلاش كنند مسووليت بين المللي اسراييل مبتني بر اين است كه به قطع تخلف در وهله‌ي اول و در برخي موارد به جبران خسارت وارده بپردازد. اما سوال اين است كه آيا در دادگاه‌هاي اسراييل مي‌توان جبران خسارت را خواستار شد. در چارچوب مذاكرات دو جانبه چنين جبراني قابل مذاكره است. البته نمي‌دانم در كوتاه مدت چه ميزان قبل وصول است .

وي ادامه داد: در وهله‌ي بعد مسووليت با كساني است كه مرتكب اين اعمال مي‌شوند ما در اين گونه موارد از مسووليت افراد هم صحبت مي‌كنيم كساني كه چنين اعمالي را انجام مي‌دهند يا طراحي مي‌كنند يا دستور آن را صادر مي‌كنند شخصا مسوول‌اند و جنايتكار بين المللي شناخته مي‌شوند.

اين اقدامات مصداق جنايات جنگي است

رنجبريان با بيان اين‌كه اين اقدامات بيشتر مصداق جنايات جنگي است، عنوان كرد: نسبت به اين دو جنايات دو صلاحيت كيفري بين المللي وجود دارد كه يك مرجع بين المللي آن را اعمال مي‌كند كه به ظاهر چنين مرجعي وجود ندارد؛ راه‌هاي اعمال صلاحيت ديوان بين المللي كيفري نيز مشخص است و به نظر مي‌رسد نمي‌توان اين موضوع را به آن ديوان ارجاع كرد.

وي افزود: بعيد است كه شوراي امنيت هم تصميم بگيرد و رسيدگي به موارد نقض حقوق بشردوستانه را در ماجراي اخير به دادگاه بي‌طرفي ارجاع دهد مي‌ماند صلاحيت جزايي ملي كه در كنوانسيون‌ چهارگانه ژنو و پروتكل الحاقي در حقوق بين المللي عرفي براي دولت‌ها مقرر شده تا نسبت به جنايات جنگي اعمال صلاحيت بين المللي كند كه اين موضوع هم پيش‌شرط‌هايي دارد كه به صورت اصولي وجود قانون بين المللي جامع و يك نظام قضايي داراي تضمينات قضايي دفاعي كامل و همچنين وجود خواست سياسي كه از اقدامات حقوقي پشتياني كند از آن جمله است. برخي از كشورها چنين پشتوانه‌هايي دارند و با رعايت حقوق متهم مي‌توانند جنايتكار جنگي را تعقيب كنند.

رنجبريان خاطرنشان كرد: باز هم به نظر نمي‌آيد در اوضاع فعلي چنين پيشگيري‌هايي انجام شود ممكن است شكاياتي مطرح شود ولي اينكه سريع بررسي شود بعيد به نظر مي‌آيد برخي كشورها مثل ما عضو كنوانسيون‌ها هستيم ولي قانون مناسبي براي رسيدگي نداريم شايد با رفع اين نقص بتوان اميدوار بود كه اگر نظام قضايي ما متناسب با استاندارد بين المللي باشند بتوانيم براي جنايتكاران جنگي پرونده‌هايي را تشكيل دهيم ولي به نظر مي‌رسد چنين كاري در ايران دشوار است.

اسراييل هنوز اشغالگر محسوب مي‌شود

وي در پايان جلسه در پاسخ به سوال يكي از حضار عنوان كرد كه اسراييل هنوز اشغالگر محسوب مي‌شود و فلسطين سرزمين اشغالي است.