«آزادی از ترس و آزادی از خواستن»

                                                         محمّد رضا علی­پور

                                                                                                    بخش دوم 

مقوله "آزادی از ترس" و "آزادی از خواستن" از جنبه های گوناگونی مورد بررسی قرار گرفته است. به عنوان مثال، در مورد آزادی از ترس می توان به پژوهش های صورت گرفته در زمینه آزادی از ترس و ناامنی های شهری،[۸]  آزادی از ترس در سپهر شهرنشینی و حاشیه نشینی[۹] و محیط تعاملی مردم،[۱۰] آزادی از ترس و خشونت خانگی با تاکید بر گروه های هدف[۱۱] و طبقات آسیب پذیر جامعه ازجمله زنان،[۱۲]آزادی از ترس و بررسی راه کارهای ابتکاری کاهش جرم و جنایت و ... اشاره نمود. [۱۳] بررسی این تحقیقات نشان از گستردگی مفهومی موضوع است و تلاش در تبیین آن بدون محدود کردن دایره بحث کاری بس مشکل می نماید.

 از طرف دیگر، با توجه به تحولات عصر حاضر، رسیدن به اهداف متعالی انسانی نگرش تک بعدی به حقوق و آزادی های بشری را برنمی تابد چراکه، منابع ایجاد ترس متحول شده و حتّی عدم تحقق حداقل استانداردهای "آزادی از خواستن" خود موجبی برای هراس و ایجاد خشونت گردیده است. هسته مرکزی "آزادی از خواستن" مشارکت جهانی میان کشورهای فقیر و ثروتمند است. این مشارکت باید بر مبنای اصول مسئولیت و پاسخگویی متقابل میان این کشورها طرح ریزی شود. البته هر کشوری خود نیز باید توسعه کشور خویش را با مسئولیت پذیری بیشتر تسریع سازد و تعهّدات کشورهای ثروتمند نیز باید معطوف به حمایت از کشورهای فقیر گردد.[۱۴]

نگرش به این دو مقوله ردپایی تاریخی نیز در زمان مذاکرات مربوط به تصویب منشور ملل متّحد دارد. وزیر امورخارجه وقت ایالات متّحده، ادوارد استیتینوس، در مورد شورای امنیّت می گوید: «مبارزه برای صلح باید در دو جبهه صورت گیرد. جبهه اوّل امنیّت است که پیروزی برای آزادی از ترس است. جبهه دوّم، اقتصادی و اجتماعی است که پیروزی برای رسیدن به آزادی از خواستن است. فقط پیروزی در دو جبهه می تواند جهانی با صلح پایدار را تضمین کند. هیچ مقرّره ای نمی تواند در منشور نگاشته شود و شورای امنیّت را قادر سازد تا جهان را ایمن از جنگ نگاه دارد در حالی که، مردان و زنان، امنیّتی در خانه ها و مشاغل خود نداشته باشند.»[۱۵]

  در نتیجه، عناصر تأثیر گزار چنان بهم پیوسته اند که بدون درنظر گرفتن رابطه و همانندی آن ها هر نوع تحلیل و تفسیر از این حقوق را به حوزه ای صرفاً تئوریک می کشاند و بحث را خالی از فایده عملی. ازاینرو، پیشنهاد می شود که هر کدام از این عناصر ذیل عنوانی کلّی به نقد کشیده شود تا ارتباط موضوع در سطحی کلان مورد بررسی قرار گیرد.

   مطالعه در زمینه "آزادی از ترس" و نگرش آکادمیک به مقوله آزادی، بلا شک ما را معطوف به حقوق مدنی و سیاسی می کند. حقوقی که در قالب بیان حقوق و آزادی های فردی، تعهّدات سلبی معطوف به دولت ها را در خود دارد. یعنی منابع نقض چنین حقوقی در حیطه و حوزه عمومی دولت ها مفروض انگاشته می شود. با این پندار که، صرفاً دولت ها می توانند منبع ایجاد ترس و خشونت باشند. اگرچه، به جهت دیدگاه حاکمیّت-محور سنّتی در روابط بین المللی چنین تلقی بیراهه نبوده است اما، اکنون به نظر می رسد با توجه به تحولّات بوجود آمده دیگر، چندان مصداق تام نداشته باشد. و موضوع تحت مقوله ای کلّی به عنوان "امنیّت انسانی"[۱۶] مورد مطالعه قرار می گیرد. موضوعی که بلا شک، هم متضمن "آزادی از ترس" و هم دربردارنده "آزادی از خواستن" است و می توان هم زبان با اعلامیه کنفرانس تهران[1۷] گفت که: «چون‌ حقوق‌ و آزادي‌هاي‌ اساسي‌ بشر غيرقابل‌ تفكيك‌اند، تحقق‌ كامل‌ حقوق‌ مدني‌ و سياسي‌ بدون‌ بهره‌مندي‌ از حقوق‌ اقتصادي‌، اجتماعي‌ و فرهنگي‌ امكانپذير نيست‌. تأمين‌ پيشرفت‌ پايدار در زمينه‌ اعمال‌ حقوق‌ بشر بستگي‌ تام‌ به‌ اتخاذ سياست‌هاي‌ ملي‌ و بين‌المللي‌ صائب‌ و مؤثر در زمينه‌ توسعه‌ اقتصادي‌ و اجتماعي‌ دارد.».........پایان بخش دوم (ادامه دارد.....)

مطالعه بخش اول


[۸] Klaus Starl, “Human Security-What Does It Mean in the Context of a Rich City”, Human Security Perspectives, Volume 1, Issue 1, PP. 30-33, 2004, Available at: http://www.etc-graz.at/typo3/fileadmin/user_upload/ETC-Hauptseite/human_security/hs-perspectives/pdffiles/Starl.pdf.

[۹] Freedom from Fear in Urban Spaces”, Discussion Paper, Human Security Research and Outreach Program, May 2006,  Available at: http://humansecurity-cities.org/sites/hscities/files/Freedom_From_Fear_in_Urban_Spaces_Discussion_Paper_English.pdf.

[۱۰] Bogdan Bogdanivic, “Urban (in)security: Sustaining Freedom from Fear in the Face of Urbicide”, Second Draft, Graduate Research Paper, 30 May 2006, Available at: http://humansecurity-cities.org/sites/hscities/files/Koenig_E_freedom_from_fear_in_the_face_of_urbicide.pdf.

[۱۱]Lisa Wood and Justine Leavy, “Freedom from Fear: Domestic Violence, Review of the Western Australian Freedom from Fear Campaign”, The University of Western Australia, Department of Community Development, December 2006, Available at: http://www.community.wa.gov.au/NR/rdonlyres/26C83B93-D06F-4DFA-AF51-4694BD8638DF/0/Freedomfromfearcampaignreview20061205.pdf. 

[۱۲] Deborah Bialeschki, “Fear of Violenec, Freedom and Outdoor Recreation: A Feminist Viewpoint”, University of North Carolina-Chapel HUH, Available at: http://www.lin.ca/resource/html/CCLR9/CCLR9_49.pdf.

[۱۳] Leonie Gibbons and Donna Paterson, “Freedom from Fear, Campaign Against Domestic Violence: An Innovative Aproach to Reducing Crime”, Conference of Reducing Criminality, Australian Institute of Criminology, 1 August 2000, Available at: http://www.aic.gov.au/conferences/criminality/gibbons.pdf.

[۱۴] Kofi Annan, “In Larger Freedom…..”, op. cit, P. 5.

[۱۵] Todd Landman, “Democracy and Human Security: Essential Linkages”, University of Essex, 2006, P. 14, Quoted in Grimm, 2004, Available at: http://www.idea.int/publications/dchs/upload/dchs_vol2_sec1_1.pdf.

[۱۶] Human Security.

۱۳ از 23 آوريل‌ تا 13 مه‌ 1968، در تهران‌ اجلاسيه‌اي‌ به‌ منظور بررسي‌ پيشرفت‌هاي‌ حاصله‌ طي‌ بيست‌ سال‌ گذشته‌ از تاريخ‌ تصويب‌ اعلاميه‌ جهاني‌ قوق‌ بشر و تنظيم‌ برنامه‌اي‌ براي‌ آينده‌ برگزار شد. اين‌ همايش‌ به‌ بررسي‌ مسائل‌ مربوط‌ به‌ فعاليت‌هاي‌ سازمان‌ ملل‌ متحد در زمينه‌ بسط‌ و تشويق‌ احترام‌ به‌ حقوق‌ و آزادي‌هاي‌ اساسي‌ بشر، اختصاص‌ داشت‌ و در پايان‌ اعلامیه ای را صادر کرد که به اعلامیه تهران معروف است.