تحركات آمريكا و غرب بدنبال سخنان "قربان‌قلي بردي‌محمداف" رييس جمهوري تركمنستان در شهر تركمنباشي مبني بر صدور گاز از مسيرهاي مختلف از جمله طرح "ترانس خزر" در هفته‌هاي اخير افزايش چشمگيري يافته است.

طرح ترانس خزر (انتقال گاز تركمنستان از طريق درياي خزر) يكي ازمسيرهاي است كه يك دهه پيش از سوي غرب بويژه آمريكا در راستاي جلوگيري از صدور گاز تركمن‌ها از خاك ايران مطرح شد.

اين طرح كه احداث خط لوله گاز از بستر درياي خزر تا جمهوري آذربايجان و تركيه را در نظر دارد بدلايل اقتصادي و نيز مسايل مربوط به رژيم حقوقي خزر در همان‌سال‌هاي اول مطرح شدن با شكست مواجه شد و زمينه اجرايي نيافت.

با تعطيل شدن نمايندگي‌شركت آمريكايي "پي اس جي" در عشق‌آباد در سال ‪۱۳۷۹‬ كه سرپرستي كنسرسيوم طرح "ترانس خزر" را بر عهده داشت اين طرح تاكنون بايگاني شده بود.

طول طرح خط لوله گاز ترانس خزر دو هزار كيلومتر است و در صورت اجراي اين طرح بايد خطوط لوله گاز و نفت از عمق ‪ ۲۰۰‬الي ‪ ۳۰۰‬متري بستر درياي خزر عبور داده شود كه آلودگي زيست محيطي را بدنبال دارد.

"صفرمراد نيازاف "رييس جمهوري سابق تركمنستان نيز در اواخر شهريورماه پارسال اعلام كرد كه كشورش هيچگونه طرحي درباره انتقال نفت و گاز از درياي خزر را پيش از تعيين رژيم حقوقي اين دريا مورد بررسي قرار نخواهد داد.

با اين وجود، بردي‌محمداف رييس جمهوري تركمنستان از حدود يك ماه قبل تاكنون در چندين نوبت گزينه طرح "ترانس خزر" را مطرح و تاكيد كرده است كه اين كشور همه گزينه‌هاي صدور گاز از جمله اين طرح را مد نظر دارد.

سخنان بردي‌محمداف در زمينه گزينه طرح "ترانس خزر" آرزوهاي آمريكا و اروپايي‌ها را در زمينه اجراي كردن اين طرح زنده كرده است.

اين درحاليست كه آمريكا و اروپايي‌ها بعد از توافق سران سه كشور روسيه، تركمنستان و قزاقستان در بيست و دوم ارديبهشت ماه سالجاري در بندر تركمنباشي مبني بر ايجاد خط لوله جديد گاز در بخش تركمني درياي خزر از اجراي شدن طرح ترانس خزر مايوس شده بودند.

به نظر مي‌رسد براي متقاعد كردن هرچه بيشتر بردي‌محمداف براي مشاركت در اجراي اين طرح از يك ماه پيش تاكنون علاوه بر چند مقام اروپايي، سازمان امنيت و همكاري اروپا و دستيارمعاون وزير امورخارجه آمريكا، وزيرامور خارجه جمهوري آذربايجان و رييس مجلس گرجستان نيز به عشق‌آباد سفر كرده‌اند.

از موضوعات مهم مطرح شده در ملاقات مقام‌هاي اروپايي و آمريكايي با بردي‌محمداف رييس جمهوري تركمنستان بحث اجراي شدن طرح ترانس خزر است.

"پئر مورل" نماينده ويژه اتحاديه اروپا در امور كشورهاي آسياي مركزي پنچشنبه‌شب گذشته‌در ديدار با "قربان‌قلي بردي‌محمداف" رييس جمهوري تركمنستان گفت كه اين اتحاديه از توافقات اخير سران سه كشور روسيه، تركمنستان و قزاقستان در شهر بندري تركمنباشي مبني بر احداث خط لوله جديد گاز استقبال مي‌كند.

اين مقام اتحاديه اروپايي بلافاصله تصريح كردكه شركاي اروپايي تركمنستان همچنين از سخنان رييس جمهوري اين كشور مبني بر صدور گاز از مسيرهاي ديگر به اروپا نيز بسيار خرسند هستند.

مورل تاكيد كرد كه اتحاديه اروپا در برنامه‌هاي در حال تدوين خود اولويت خاصي به تركمنستان داده است يا به عبارت ديگر اين كشور بخش مهمي از برنامه‌هاي استراتژيك اين اتحاديه محسوب مي‌شود.

وي پيشنهاد ايجاد "خانه اروپا" در تركمنستان داد تا از اين طريق اهداف اتحاديه اروپا از جمله رضايت تركمنستان براي اجراي طرح ترانس خزر در اين كشور را جلب نمايد.

همزمان با ملاقات اين مقام اتحاديه اروپا با رييس جمهوري تركمنستان خانم "بنيتا فرره‌رو والدنر" كميسر اين اتحاديه نيز با "رشيد مرداف" وزير امور خارجه تركمنستان تلفني گفت وگو كرد.

والدنر در اين گفت و گوي تلفني از "قربان‌قلي بردي‌محمداف" رييس جمهوري تركمنستان براي سفر به بروكسل مقر اين اتحاديه دعوت كرد.

در تحرك جديد، اتحاديه اروپا همايش مشتركي با عنوان "تركمنستان - اتحاديه اروپا،همكاري‌هاي پايدار" روزهاي جمعه و پنچشنبه گذشته در عشق‌آباد برگزار كرد.

در اين همايش چشم‌انداز همكاري‌هاي بين تركمنستان و اتحاديه اروپا در چارچوب اهداف و وظايف نهاد شده براي توسعه پايدار اقتصادي و تامين امنيت جهاني بررسي شد.

نمايندگان اتحاديه اروپا در اين همايش تاكيد كردند كه وجود ذخاير سرشار منابع هيدروكاربور و جايگاه ويژه تركمنستان در آسياي مركزي سبب شده تا اين كشور مورد توجه سرمايه‌گذاران اروپايي واقع شود.

آنها براي جلب رضايت هر چه بيشتر تركمنستان اعلام كردند كه‌از توافق اخير سران سه‌كشور روسيه، تركمنستان و قزاقستان مبني بر احداث خط لوله جديد گاز استقبال مي‌كنند و سخنان بردي‌محمداف براي مشاركت شركت‌هاي خارجي در طرح‌هاي نفت و گاز را نيز به فال نيك مي‌گيرند.

به هرحال، برخي كارشناسان معتقدند كه سفر اخير رييس مجلس گرجستان به تركمنستان و مذاكرات تلفني رييسان جمهوري آذربايجان و تركمنستان در هفته گذشته در راستاي ترغيب بردي‌محمداف براي اجراي طرح ترانس خزر بوده است.

گرجستان از اجراي طرح ترانس خزر بدليل عبور بخشي از لوله‌هاي گاز از اين كشور و همچنين تامين گاز گرجستان استقبال مي‌كند.

"استيون مان" معاون اول دستيار وزير امور خارجه آمريكا در امور كشورهاي آسياي مركزي و جنوبي نيز در يازدهم خرداد به عشق‌آباد سفر كرد و در جمع خبرنگاران گفت كه واشنگتن از ايجاد خط لوله گاز از طريق درياي خزر حمايت مي‌كند.

وي گفت: سياست دولت آمريكا نسبت به طرح احداث خط لوله گاز ترانس خزر ظرف ‪ ۱۲‬سال اخير تغيير نكرده و ما از اين خط لوله گاز همچنان حمايت مي‌كنيم چرا كه معتقد به كسب درآمد سرشار براي كشورهاي منطقه هستيم.

استيون مان تاكيد كرد: براي اجراي طرح احداث خطوط از بستر درياي خزر دلايل محكمي وجود دارد ولي به هر حال رقابت نيز در اين زمينه ادامه دارد.

معاون اول دستيار وزير امورخارجه آمريكا براي راضي نگاه داشتن مقامات تركمنستان و همچنين كشور چين گفت كه ما از خطوط لوله گاز جديد از طريق افغانستان و مسير چين نيز حمايت مي‌كنيم.

استيون مان همچنين در زمينه فعاليت همزمان دو خط لوله گاز يعني ترانس خزر و خط لوله گاز از طريق ساحل درياي خزر گفت: به نظر من تركمنستان از ذخاير مورد نياز گاز برخوردار است و مشكلي در اين زمينه وجود ندارد.

اين مقام آمريكايي بار ديگر با بروز كينه ودشمني خود نسبت به جمهوري اسلامي ايران گفت كه آمريكا با هرگونه احداث يا توسعه خط لوله گاز از طريق ايران مخالف است.

"ثبت باقيرف" رييس سابق شركت نفت و رييس كنوني تجارت و صندوق توسعه اقتصادي جمهوري آذربايجان معتقد است كه متقاعد كردن تركمنستان براي پيوستن به طرح ترانس خزر (‪TCP)‬از اولويت‌هاي ديپلماسي باكو است.

"الهام شعبان" سردبير روزنامه "توران انرژي" آذربايجان معتقد است كه اتحاديه اروپا و آمريكا كه هر دو از حاميان ترانس خزر هستند قصد دارند تا پيشنهادات اقتصادي جمهوري آذربايجان را به تركمنستان ارايه دهند.

با اين وجود، اين مقام آذري آينده طرح "ترانس خزر" را به دليل همكاري نكردن برخي كشورهاي ساحلي درياي خزر مبهم مي‌داند.

به نظر مي‌رسد جمهوري آذربايجان با فوت نيازاف تلاش دوچنداني را براي جلب نظر مقامات كنوني تركمنستان شروع كرده و در اين راستا تاكنون چندين پيام، مذاكره تلفني و حتي ديدار در حاشيه سران كشورهاي جامعه همسود روز يكشنبه در سنت پترزبورگ انجام شده است.

اما تحليل‌گران معتقدند كه به‌دليل بار مالي سنگين اجراي طرح ترانس خزر، پيامدهاي زيست محيطي آن و از همه مهمتر نامشخص بودن تعيين رژيم درياي خزر اجراي اين طرح را تقريبا ناممكن ساخته است.

بطوريكه "ويكتور خريستنكو" وزير صنايع و انرژي روسيه اخيرا در مصاحبه‌اي گفته است كه پيدا كردن سرمايه‌دار واقعي براي اجراي طرح "ترانس خزر" وجود ندارد.

وي افزود كه اگر طرح احداث خط لوله گاز ترانس خزر كه قرار است از بستر درياي خزر عبور كند، سياسي نباشد با توجه به ريسك‌هاي حقوقي، اكولوژي و فني يافتن سرمايه‌دار واقعي براي اجراي اين طرح امكانپذير نيست.