اجرايي شدن كنوانسيون تهران: حفاظت از محیط زیست دریای خزر
مراسم نخستين سالگرد كنوانسيون حفاظت از محيط زيست درياي خزر معروف به كنفرانس تهران شبگذشته باحضور رييس سازمان حفاظت محيطزيستوسفيران كشورهاي روسيه، قزاقستان، تركمنستان و آذربايجان در تهران برگزار شد. به گزارش ایرنا پس از فروپاشي شوروي سابق، روند روبه افزايش فعاليتهاي اقتصادي همانند اكتشاف و بهرهبرداري بيرويه از منابع طبيعي زنده و غيرزنده ، منطقه را با چالشهاي متعدد زيست محيطي با ماهيت فرامرزي روبرو كرد.
اين امر كشورهايساحلي درياي خزر را بر آن داشت تا به رغم وجود رژيم حقوقي همكاري مشترك و پويايي را در راستاي حفاظت از محيط زيست اين پيكره آبي محصوربا قدرت خودپالايي محدود با حمايت سازمانهاي بينالمللي درقالب برنامه محيط زيست درياي خزر در ارديبهشت ماه ۱۳۷۷آغاز كنند.
به گفته كارشناسان ، با وجود گذشت يكسال از تصويب كنوانسيون حفاظت از محيط زيست درياي خزرفقط چهار پروتكل از هشت پروتكل اين كنوانسيون در مراحل نهايي خود قرار دارد و نهايي شدن پروتكلهاي باقي مانده دو سال ديگر زمان نياز دارد.
بهگفتهرييس سازمان حفاظت محيطزيست، درياي خزر، باز پل ارتباطي قارههاي اروپا و آسيا با "لقب مرواريد اوراسيا" ، نمادي از فرصتهاي پرشمار در سطح منطقه و جهان به لحاظ دارا بودن منابع آبزيان است.
"فاطمه واعظ جوادي" گفت: ماهيان خاوياري، منابع عظيم نفتيوگاز، موقعيت استراتژيك جنوبي خزر و آسياي شرقي، تنوع زيستي و پتانسيل بالاي طبيعت گردي از ديگر مورادي است كه درياي خزر را از اهميت خاصي برخوردار كرده است.
وي گفت: از آن جايي كه اعمال مديريت زيست محيطي در درياي خزر تنها در چهارچوب يك معاهدهمنطقهاي ميسر خواهد بود، كشورهاي منطقه با حمايت برنامه محيط زيست سازمان ملل متحد، با وجود " فقدان رژيم حقوقي و آگاهي از تخريب محيط زيست" ، تصميم راسخ براي حفاظت از منابع زنده درياي خزر براي نسلهاي حاضر و آينده گرفتند.
وي، لازمالاجراشدن كنوانسيون تهران رانقطه عطفي در تاريخ همكاريهاي زيست محيطي كشورهاي حاشيه خزر دانست.
دكتر "افشين دانهكار" استاد دانشكده منابع طبيعي دانشگاه تهران نيز در گفت وگو با خبرنگار ايرنا با اشاره بهاهميت اجرايي شدن اين كنوانسيون، تصريح كرد: كشورهاي حاشيه درياي خزر بعد از تحولات دو دهه گذشته، با تصويب اين كنوانسيون به يك اجماع نظر مشترك خواهند رسيد.
وي افزود:كشورهاي حاشيهخزر بايد بدانند منابع خزر ميراثي براي آيندگان است و نسبت به دريا به صورت وديعهاي پايان ناپذير نگاه نكنند.
اين كارشناس ادامه داد : با اجراييشدن كنوانسيون تهران ، آرا فني در كشورهاي حاشيه خزر به يكديگر نزديك ميشود وپيامدش نرمش سياسي ميان كشورها نيز خواهد بود.
اين كارشناس محيط زيست دريايي ، گفت: نزديك شدن ديدگاه كشورها در اين كنوانسيون زمينهساز تغيير رژيم حقوقي درياي خزر نيز خواهد بود و زمينه همكاري مشترك ميان كشورها مهيا ميشود.
دانه كار افزود: درياي خزر برغم وسعت، ظرفيتهاي محدودي براي دستكاري دارد، از اين رو براي استفاده از منابع آن بايد با حساسيت عمل كرد.
وي با اشاره به عوامل تهديدكننده محيط زيست درياي خزر، انقراض ماهيان خاوياري و نگهداي بقاي آن، خطر ورود گونههاي بيگانه به دريا و خطر ريزش آلايندههاي نفتي به دريا را از مهمترين تهديدات درياي خزر ذكر كرد.
به گفته وي، بايد تلاش كرد ظرفيتهاي درياي خزر به صورت بالقوه حفاظت شود.
اين استاد دانشگاه با تاكيد بر توجه به نوسان سطح درياي خزر ، گفت كه اگر چه اين نوسانات به پيامدهاي زمين شناسي مربوط ميشود ، اما به مديريت در حوزه آب نيز ارتباط دارد.
دانهكار افزود: گرمشدن زمين و ذوب يخها ميتواند سطح خزر را نيز تغيير دهد و اگر يكپارچه عمل نكنيم، دهه آينده با تهديدات جدي مواجه خواهيم شد.
وي در ادامه با تشريح آلايندههاي سواحل درياي خزر، آلايندههاي اين دريا را وابسته به فعاليتهاي سواحل اطراف آن دانست و گفت از اينرو سواحل غربي خزر به دليل فعاليتهاي نفتي از آلايندگي بيشتري برخوردار است.
اين كارشناس، منشا آلايندههاي سواحل جنوبي درياي خزر راخانگيو كشاورزي ذكر كرد و گفت كه سواحل شرقي اين دريا عمدتا درمعرض انتقال رسوب و فرسايش است و سواحل شمالي به دليل شيب كم ، با ساخت وساز زيادي مواجه نيست ، اما صيد بيرويه اين منطقه را تهديد ميكند.
دكتر "محمدباقر نبوي" معاون محيط زيست دريايي سازمان حفاظت محيط زيست نيز گفت: فعاليتها و فرآوردههاي نفتي و صنعتي بخش شمال غربي درياي خزر را تهديد ميكند.
وي افزود: انتظار ميرود با اجرايي شدن كنوانسيون تهران، كشورهاي عضو بر اساس چارچوب قانوني مانع از ورود پسابها و آلايندهها به خزر شوند تا محيط زيست دريا به صورت پايدار حفظ شد.
وي ابراز اميدواري كرد پنج كشور حاشيه خزر ، با تعامل آلايندههاي خزر را به حداقل برسانند ، چرا كه خزر با اكوسيسم بسيار آسيب پذير و حساسي مواجه است.
معاون محيط زيست دريايي سازمان حفاظت محيط زيست، گفت: در سواحل جنوبي با توجه به ماده ۶۳قانون برنامهچهارم توسعه كشور مبني برآزادسازي سواحل درياي خزر به زودي شاهد اجراييشدن آيين نامه آن خواهيم بود.
كارشناسان معتقدند، تاثير آلودگي بر مجموعه موجودات گياهي و جانوري درياي خزر روز به روز بيشتر ميشود و همين امر سبب شده است تا اين موجودات از نظر تركيب گونهها و نيز از نظر كمي دچار تغييرات شوند.
ماهيان به مناطق بسيار آلوده نميروند و جمعيت گلهماهيان بهويژه ماهيان با ارزش به علت نبودن غذا كاهش يافته است و نزديكي سكوهاي نفتي به محل زندگي ماهيان خاوياري و ذخاير آنها، جمعيت اينگونه را رو بهنابودي كشانده است.
با تصويب كنوانسيون تهران هماكنون پهنه محيط زيست درياي خزر در انتظار اجرايي شدن اين كنوانسيون است تا كشورهاي عضو به طور جدي براي جلوگيري از ورود آلايندهها به دريا، تخريب و صيد بيرويه به منظور پايداري خزر اقدام كنند.
