اجلاس مقدماتي كنفرانس بازنگري در معاهده منع گسترش سلاح‌هاي هسته‌اي "ان.پي.تي" كه‌از روز دهم ارديبهشت ماه در وين آغاز به كار كرده بود، روز جمعه هفته گذشته (‪۲۱‬ارديبهشت) با كسب موفقيت‌هايي براي ايران به پايان رسيد.

هدف از اين نشست دو هفته‌اي كه ‪ ۱۸۹‬كشور عضو در آن شركت داشتند، طرح پيش نويس اولويت‌ها براي بازنگري كامل معاهده منع اشاعه درسال ‪ ۲۰۱۰‬ميلادي اعلام شده بود.

اين اجلاس، نخستين نشست از سه نشستي بود كه تا سال ‪ ۲۰۱۰‬ميلادي، قرار است براي بررسي دستوركار كنفرانس بازنگري كامل معاهده منع گسترش سلاح‌هاي كشتار جمعي برگزار شود.

در اجلاس بازنگري سال ‪ ۲۰۰۵‬ميلادي كه به سبب يكجانبه‌گرايي آمريكا شكست خورد، تصميم گرفته شده بود كه تا اجلاس بعدي يك كميته مقدماتي ‪ ۳‬بار و در ‪ ۳‬سال متوالي كه از امسال آغاز مي‌شود، تشكيل جلسه دهد و دستور كار اجلاس سال ‪ ۲۰۱۰‬ميلادي را تدوين كند.

اجلاس بازنگري "ان.پي.تي" هر پنج سال يكبار برگزار مي‌شود و وظيفه آن بازنگري نقاط ضعف و قوت و ارائه پيشنهادهايي براي اصلاح و تكميل اين معاهده است.

اگر اكثريت اعضا اين پيشنهادها را تصويب كنند، معاهده "ان.پي.تي" مطابق با آنها اصلاح و تكميل خواهد شد.


* نشست وين، صحنه رويارويي ايران و آمريكا:
نشست كنفرانس مقدماتي بازنگري "ان.پي.تي" در وين، بار ديگر به صحنه رويارويي بين واشنگتن و تهران تبديل شد.

در اين نشست، آمريكا در تلاش بود راه تفاسير سليقه‌اي از "ان پي تي" را باز بگذارد و ايران نيز با حمايت كشورهاي غيرمتعهد و مستقل در انديشه آن بود تا اين پيمان بين‌المللي بدون تبعيض و به صورت كامل و يكسان در مورد همه اعضا به اجرا گذشته شود.

مشكل از آنجا آغاز شد كه كنفرانس مقدماتي سال ‪ ۲۰۰۷‬ميلادي پيش از شروع به بحث درباره تدوين دستور كاراجلاس بازنگري، بايد ابتدا درباره دستور كار خود ميان اعضا توافق مي‌كرد، اما اين موضوع تا روزهاي آخر اجلاس به دليل رفتار خلاف عرف آمريكا و مقاومت ايران در مقابل آن به بن‌بست خورد.

در سالهاي ‪ ۲۰۰۲‬و ‪ ۲۰۰۳‬ميلادي هنگام تشكيل جلسه كنفرانس مقدماتي براي اجلاس بازنگري سال ‪ ۲۰۰۵‬ميلادي، متني با اجماع همه اعضا به عنوان دستور كار كنفرانس، مورد توافق گرفته بود.

اما آمريكا به جاي اينكه همان متن را - كه مورد اجماع بوده و رويه آژانس هم‌اين است كه دستور كار نشست بايد مورد توافق همه باشد - به عنوان دستور كار نشست فعلي بپذيرد، به "يوكيو آمانو" رئيس ژاپني شوراي حكام فشار آورد و با افزودن يك جمله آن را به متني جديد تبديل كرد.

ايران ضمن مخالفت با اين دستكاري غيرقانوني در متن پايه، متن جديد را يك متن آمريكايي دانست.


* موافقت ايران با طرح آفريقاي جنوبي و خروج نشست از بن‌بست:
براساس گزارش‌هاي منتشر شده، هيات آمريكايي در نشست وين سعي فراوان بر تمركز اين اجلاس بر "نگراني‌هاي بين‌المللي" از برنامه هسته‌اي ايران و صدور قطعنامه‌هاي ضد ايراني شوراي امنيت كرد، ضمن آنكه با اعمال نفوذ آمريكا و حمايت متحدان اروپايي‌اش ، دستوركار نشست به گونه‌اي طراحي شده بود كه‌امكان فشار هرچه بيشتر بر ايران در نشست‌هاي آتي مقدماتي و نيز كنفرانس بازنگري ‪ ۲۰۱۰‬ميلادي فراهم شود.

درواقع، هيات نمايندگي آمريكا با لابي‌هاي پشت پرده و همچنين فشاربر رئيس ژاپني شوراي حكام و كميته بازنگري درصدد بود با افزودن عبارت فريبنده "پايبندي به معاهده"ان.پي.تي" نظرات اعضا را از مواد مربوط به خلع سلاح در ان پي تي منحرف كند كه ايستادگي هيات نمايندگي ايران اين تلاش را با شكست مواجه كرد.

هيات ايراني معتقد بود اين تاكيد ضرورتي ندارد و چنانچه برحفظ آن تصريح شود بايد عباراتي مرتبط با خلع سلاح كامل و خاورميانه عاري از سلاح هسته‌اي نيز در آن گنجانده شود.

ايران بر اين موضع تاكيد داشت كه دستور كار پيش بيني شده در سال ‪۲۰۰۲‬ ميلادي بااجماع اعضاي ان پي تي بوده و بايد همان در دستور كار باشد و اگر قرار است عبارت جديدي جايگزين شود ، اين عبارت بايد دقيقا (پايبندي به همه مواد معاهده ان.پي.تي) باشد.

بدين معني كه هيچ تفاوتي ميان ماده (‪ (۴‬معاهده كه از حقوق يكسان كشورها براي بهره‌برداري از انرژي هسته‌اي صلح آميز دفاع مي‌كند و همچنين ماده (‪(۶‬ كه از گسترش سلاحهاي هسته‌اي توسط قدرتهاي هسته‌اي جلوگيري مي‌كند، با ماده (‪ (۲‬كه تعهدات كشورهاي غيرهسته‌اي را براي عدم انحراف از مقاصد صلح‌آميز يادآور شده، وجود ندارد.

در اين مدت برخي از كشورهاي غربي به دروغ دررسانه‌هاي خوداين طور تبليغ مي‌كردند كه ايران تنهااست و مي‌خواهد كنفرانس را به شكست بكشاند، در حالي كه سرانجام مشخص شد كه اجماع كشورهاي عضو برپيشنهاد ايران صورت پذيرفت و آمريكا در تحميل نظر خود به اجلاس شكست خورد و تنها ماند.

در نتيجه مخالفت‌هاي هيات ايراني با اين پيشنهاد و حمايت برخي كشورها و سازمان‌ها از جمله جنبش غيرمتعهدها (نم) از استدلال منطقي ايران، بسياري از جلسات صبح و بعد از ظهر پنج روز كاري اين نشست كه بايد در آن دستور كار پيشنهادي به تاييد مي‌رسيد، لغو شد.

سرانجام پس از بن بست يك هفته‌اي، ادامه اين اجلاس در روز هشتم نشست، با اعلام تاييد طرح آفريقاي جنوبي ازسوي رييس هيات نمايندگي ايران، ممكن شد.

بر اساس طرح ارايه شده از سوي آفريقاي جنوبي ، عبارت "پايبندي به كليه مفاد"، پيشنهاد شد كه نظر هياتهاي مختلف شركت‌كننده را تا حدي تامين كرد.

پيشنهاد آفريقاي جنوبي علاوه بر پايبندي كامل به ضوابط معاهده، موضوع خلع سلاح را هم مطرح مي‌كرد. اين در حالي است كه مساله خلع سلاح تاكنون از سوي كشورهاي دارنده سلاح‌هاي كشتار جمعي به اجرا در نيامده است و نيز در اين نشست‌ها تاكنون اقدامي عملي جهت خلع سلاح كشورهاي دارنده سلاح كشتار جمعي انجام نشده است.

گرچه موافقت ايران با ايده پيشنهادي آفريقاي جنوبي، از نگاه برخي تحليل گران به "چرخش مواضع تهران" تعبيرشد اما به گفته "علي‌اصغر سلطانيه"، رييس هيات ايراني حاضر در وين، طرح آفريقاي جنوبي تا حد زيادي خواسته ايران را تامين كرد.

سلطانيه گفت: طي اين دو هفته با چالش‌هاي جدي در حفظ اصول "ان. پي. تي" در برابر پافشاري كشورهاي اروپايي و آمريكا روبرو بوديم، اما در نهايت آنها نتوانستند به نتيجه مورد نظرشان دست پيدا كنند.

* نشستي بدون ارائه جمعبندي و انتشار بيانيه رييس:
هيات نمايندگي آمريكا در مرحله دوم تلاش براي منزوي كردن ايران در نشست مقدماتي بازنگري ان.پي.تي در وين تصميم گرفت، بر روي گزارش رييس ژاپني نشست متمركز شود.

در نشستي كه در سال ‪ ۱۹۹۷‬ميلادي برگزار شد، به رئيس نشست اجازه داده شده بودكه حتي بدون مشورت بااعضا جمع بندي شخصي خود را از نشست در كنار دستور كار و به عنوان سند رسمي آژانس، منتشر كند.

به گفته ناظران آگاه، ايران باآگاهي ازاين موضوع ضمن انتقاد از "عدم بي طرفي" رييس ژاپني اجلاس، با صراحت اعلام كرد كه‌اگر جمع‌بندي رئيس شورا مغاير با روند نشست كميته بوده ومنعكس‌كننده مجموعه مباحث طرح شده نباشد، تهران با آن نيز مخالفت خواهد كرد.

با انتشار پيش نويس بيانيه رييس كميته بازنگري در روز جمعه گذشته، پيش بيني ايران از روند تدوين اين بيانيه درست ازآب درآمد، چرا كه رييس ژاپني نشست ان.پي.تي در وين در بيانيه خود بر لزوم تبعيت ايران از قطعنامه‌هاي شوراي امنيت تاكيد كرده بود.

اگرچه دراين بيانيه برآمادگي ايران براي افزايش سطح همكاري‌ها با آژانس به شرط عدم ورود شوراي امنيت به موضوع تاكيد شده بود.

ايران با رايزني فشرده و پرحجمي كه با اعضاي غيرمتعهد عضو "ان پي تي" داشت، موفق شد آنها را نيز با خود در مخالفت با اين بيانيه همراه كند.

گروه "نم" به طور رسمي اعلام كرد كه با بيانيه رئيس ژاپني نشست به شكل ياد شده مخالف است.

ايران و نم به صراحت اعلام كردند كه از درج گزارش رئيس نشست به عنوان پيوست دستور كار نشست حمايت نخواهند كرد.

در كنفرانس بازنگري سال ‪۲۰۰۰‬ميلادي اين اختيار باز به رئيس نشست بازنگري داده شده بود كه وي در صورت تشخيص، گزارشي را تهيه و به نشست بعدي كميته بازنگري ارسال كند تا در آن نشست، مبناي مباحث قرار گيرد.

ايران در اين زمينه نيز از خود مقاومت نشان داد و نهايتا اين گزارش نيز از سوي "يوكيو آمانو" صادر نشد.

هيات ايراني همچنين با بررسي مذاكرات سال ‪ ۲۰۰۴‬ميلادي، دريافت كه هيات آمريكايي درصدد است "جمع‌بندي رئيس" يا (‪ (Chairman Summary‬منتشر كند كه ايران در اين بخش نيز اعلام كرد كه صرفا با انتشار " گزارش كار" يا (‪Paper‬ ‪ ( Working‬كه مثل بيانيه كشورها است و سنديت رسمي ندارد، موافقت خواهد كرد.

علي اصغر سلطانيه بدنبال بن‌بست به وجود آمده توسط كشورهاي غربي در مورد نيل به اجماع بر سردستور كار نشست كميته مقدماتي كنفرانس بازنگري معاهده "ان پي تي"، دربيانيه‌اي باتشريح وضعيت بوجود آمده به‌دليل سوء مديريت رئيس نشست در عدم مشورت با كشورهاي صاحبنظر و استفاده ابزاري آمريكا از وي در جهت منافع خود گفت: "رئيس بايد تسهيل‌كننده زمينه‌هاي مذاكرات باشد نه اينكه خود طرف بحث شود. متاسفانه آقاي آمانو در بعضي موارد از خود عدم انعطاف نشان داد، وي مي‌توانست به راحتي با تغيير فرمول پيشنهادي خود شرايط را تغيير دهد اما با انعطاف ناپذيري در مواضع و عدم شفافيت در مشورت‌هايي كه انجام داد موجب پيچيده تر شدن اوضاع شد."
بدين ترتيب، همانگونه كه خبرگزاري‌هاي غربي گزارش كردند، كنفرانس وين به واسطه اعتراض ايران و برخي كشورهاي ديگر، بدون انتشار بيانيه پاياني درباره مناقشات هسته‌اي جهاني به پايان رسيد.


* نگاهي به ديدگاههاي مطرح شده در نشست وين:
ديدگاهها و اظهارنظرهاي مطرح شده در حاشيه و متن كنفرانس مقدماتي بازنگري "ان.پي.تي" به دو بخش عمده تفكيك مي‌شوند: "ديدگاههاي تخصصي" و "اظهار نظرهاي عمومي".

در يك جمعبندي اجمالي و كوتاه از نشست دو هفته‌اي وين، ديدگاههاي اعضاي مهم و اثرگذار شركت‌كننده درباره مسائل و موضوعات تخصصي نشست به شرح زير فهرست مي‌شود:
- "علي‌اصغر سلطانيه" سفير ايران در آژانس بين‌المللي انرژي اتمي گفت كه تبديل گزارش جمع بندي به يك گزارش كاري ، يك پيروزي براي تهران بود.

وي گفت كه با توجه به اينكه اين گزارش كاري صرفا بيانگر نظرات رياست كنفرانس است، اهميت چنداني ندارد.

- "نورما جويكوچا استينو" سفير كوبا گفت: "معتقد نيستيم كه گزارش جمع بندي، يك گزارش مبتني بر واقعيت باشد".

وي افزود: "آن بخش از اين جمع بندي كه از پروتكل الحاقي به ان پي تي به عنوان "ابزاري اساسي و ضروري براي اجراي موثر توافقنامه‌ي پادمان‌هاي آژانس بين‌المللي انرژي هسته‌اي" ياد كرده است ، از موارد مورد اختلاف بود.

"بان كي مون"، دبير كل سازمان ملل متحد در پيام خود به مناسبت آغاز به كار اين نشست، گفت: پيمان "ان پي تي" كه ‪ ۳۷‬سال از عمر آن مي‌گذرد دچار (بحران اعتماد) شده است و اكنون اين معاهده در شرايط بحراني قرار دارد.

وي گفت كه كند شدن روند خلع سلاح هسته‌اي و عدم اجازه به بازرسان آژانس انرژي اتمي براي ديدار از تاسيسات هسته‌اي در برخي از كشورها را مي‌توان از نشانه‌هاي اين بحران دانست.

- "اورسلا پلاسنيك"، وزير امور خارجه اتريش نيز گفت كه مبارزه براي عدم گسترش سلاح‌هاي هسته‌اي با بحران جدي روبرو شده است.

وزير امور خارجه اتريش پيشنهاد كرد كه بانك سوخت هسته‌اي ايجاد شود تا ديگر نگراني براي سوء استفاده از توليد سوخت براي استفاده نظامي وجود نداشته باشد.

- "كريستوفر فورد"، نماينده آمريكا در اين اجلاس اظهار داشت كه واشنگتن قصد دارد شرايط را براي كشورهايي كه قصد خروج از پيمان ان پي‌تي را دارند دشوارتر سازد.

وي افزود: كشورها بايد در مورد تخلفات خود در مورد پيمان (ان پي تي) پاسخگو باشند و خروج اين كشورها از اين پيمان نمي‌تواند خطاهاي آنها را پاك كند.

مروري بر ديدگاههاي مطرح شده در نشست وين نشان مي‌دهد كه اظهارنظرهاي عمومي شركت‌كنندگان بيشتر مربوط به مساله هسته‌اي اسراييل و انتقاد از اين رژيم به خاطر نپيوستن به معاهده ان.پي.تي است:
- سفير كوبا در بيانيه‌اي از اظهارات "ايهود اولمرت" نخست وزير اسراييل مبني بر در اختيار داشتن سلاح هسته‌اي ابراز نگراني كرد و تاكيد داشت كه اسراييل بايد به پيمان ان.پي.تي بپيوندد.

"نورما گوي كوچئا استونز"، رييس هيات كوبا در اين نشست در بيانيه خود افزود: اين مساله موجب خواهد شد كه خاورميانه به يك منطقه صلح‌آميز تبديل شود.

وي در بخش ديگري از سخنانش با انتقاد از استانداردهاي دو گانه به ويژه از سوي آمريكا گفت كه از سوي اسراييل نه تنها براي كشورهاي همسايه بلكه براي ديگر كشورها نيز خطر ايجاد شده است.

- نماينده اتحاديه اروپا نيز در بيانيه خود اعلام كرد كه بايد اين احساس ايجاد شود كه به سلاح اتمي نياز نيست و هرچه كشورها احساس امنيت بيشتري داشته باشند درخواست آنان به سلاح‌هاي اتمي نيز كمتر مي‌شود.

نماينده كشور اندونزي به نمايندگي از كشورهاي "نم" در بيانيه‌اي اعلام كرد كه اسراييل تنهادولت خاورميانه است كه هنوزبه پيمان ان.پي.تي نپيوسته است.

در اين بيانيه همچنين نگراني كشورهاي عدم تعهد نسبت به اينكه اسراييل خطري براي كشورهاي همسايه و ديگر كشورها محسوب مي‌شود اعلام شد.

در بيانيه نم آمده است كه ثبات در منطقه را هنگامي كه كشورها خود را در خطر حس مي‌كنند نمي‌توان به دست آورد.

- چين ، روسيه و انگليس نيز در بيانيه‌هاي خود خواستار پيوستن اسراييل به ان.پي.تي شدند و نماينده روسيه در اين زمينه گفت: ما مطمئن هستيم كه ايجاد يك منطقه عاري از سلاح‌هاي هسته‌اي در خاورميانه امنيت همه كشورهاي منطقه را ايجاد خواهد كرد.